Przegrana w wojnie obronnej 1939 r. poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 dyskusje i spory o kszta\u0142t powojennego pa\u0144stwa i jego miejsce na mapie Europy. G\u0142os zabiera\u0142y wszystkie si\u0142y spo\u0142eczne prowadz\u0105ce aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 narodowowyzwole\u0144cz\u0105. Ob\u00f3z patriotyczny zacz\u0105\u0142 si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 ju\u017c pod koniec kampanii wrze\u015bniowej i charakteryzowa\u0142 si\u0119 rozbiciem organizacyjnym. Szacuje si\u0119, \u017ce w okupowanym kraju dzia\u0142a\u0142o oko\u0142o 200-300 organizacji konspiracyjnych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych oko\u0142o 70 posiada\u0142o bardziej lub mniej dok\u0142adnie okre\u015blony program polityczny. Najwa\u017cniejsze spo\u015br\u00f3d nich kontynuowa\u0142y swoj\u0105 przedwojenn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Ka\u017cdy z nurt\u00f3w politycznych posiada\u0142 co najmnie dwa o\u015brodki co w efekcie dawa\u0142o r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnych tre\u015bci polskiej mysli politycznej lat wojny i okupacji. Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa polskiego uosabia\u0142 rz\u0105d funkcjonuj\u0105cy na podstawie konstytucji kwietniowej stworzony przez g\u0142\u00f3wne partie opozycyjne okresu sanacyjnego: Stronnictwo Ludowe, Polsk\u0105 Parti\u0119 Socjalistyczn\u0105, Stronnictwo Pracy oraz cz\u0119\u015b\u0107 Stronnictwa Narodowego.<\/p>\n
Stronnictwo Narodowe by\u0142o g\u0142\u00f3wna si\u0142\u0105 obozu narodowego, do kt\u00f3rego mo\u017cemy zaliczy\u0107: Konfederacj\u0119 Narodu, Ob\u00f3z Narodowo-Radykalny \u201eSzaniec\u201d oraz Ojczyzn\u0119. Stosunek obozu do innych nurt\u00f3w ideowo-politycznych determinowa\u0142 pogl\u0105d utworzenia pa\u0144stwa narodowego i szczeg\u00f3ln\u0105 w nim rol\u0119 narodu polskiego dlatego nale\u017cy do niego tak\u017ce zaliczy\u0107 Ruch Miecz i P\u0142ug. O\u015brodek krajowy Stronnictwa Narodowego reprezentowali: Mieczys\u0142aw Trajdos oraz Stefan Sacha, W\u0142adys\u0142aw Jaworski, Stanis\u0142aw Jasiukowicz i Aleksander Zwierzy\u0144ski. Na emigracji powsta\u0142 Komitet Polityczny SN, kt\u00f3rym kierowali Tadeusz Bielecki, W\u0142adys\u0142aw Folkierski i Marian Seyda. Na czele Konfederacji Narodu stan\u0105\u0142 Boles\u0142aw Piasecki \u2013 lider przedwojennego Obozu Narodowo-Radykalnego \u201eFalanga\u201d. Z Obozu Narodowo-Radykalnego \u201eABC\u201d wywodzi\u0142 si\u0119 ON-R \u201eSzaniec\u201d kt\u00f3rego ideologami zostali Stanis\u0142aw Kasznica i Kazimierz Gluzi\u0144ski. Na terenie Wielkopolski dzia\u0142a\u0142a Ojczyzna za\u0142o\u017cona przez dzia\u0142aczy stronnictwa i Zwi\u0105zek M\u0142odych Narodowc\u00f3w (w\u015br\u00f3d organizator\u00f3w wymieni\u0107 mo\u017cemy m.in. Witold Grott i Edward Piszcz). Z inicjatywy by\u0142ych zawodowych wojskowych i mniej znanych dzia\u0142czy narodowych zawi\u0105zano organizacj\u0119 polityczno-wojskow\u0105 Ruch Miecz i P\u0142ug, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a na terenie Warszawy, Podlasia i Lubelszczyzny.
\nW obr\u0119bie zainteresowa\u0144 pracy znajd\u0105 si\u0119 kwestie poruszaj\u0105ce problem powojennego kszta\u0142tu Polski, stosunku do mniejszo\u015bci narodowych oraz ustroju politycznego pa\u0144stwa po zako\u0144czeniu wojny. Wspomniane zostan\u0105 r\u00f3wnie\u017c podstawowe wizje ustroju gospodarczego i spo\u0142ecznego powojennej Polski, kt\u00f3re nie ulega\u0142y zasadniczym zmianom przez ca\u0142y okres drugiej wojny \u015bwiatowej.
\nStronnictwa tworz\u0105ce Krajow\u0105 Reprezentacj\u0119 Polityczna okre\u015bli\u0142y cele wojenne i cele pokoju. Za podstaw\u0119 programu polskich cel\u00f3w wojny uznano: wolno\u015b\u0107, integralno\u015b\u0107 terytorialn\u0105, suwerenno\u015b\u0107 i bezpiecze\u0144stwo oraz zdrowy rozw\u00f3j wewn\u0119trzny kraju. Z cel\u00f3w mi\u0119dzynarodowych uznano trwa\u0142y pok\u00f3j oraz zgodn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 mi\u0119dzy narodami. W zakresie cel\u00f3w pokoju przedstawiono nast\u0119puj\u0105ce postulaty: uzyskanie granicy na zachodzie i p\u00f3\u0142nocy gwarantuj\u0105ce Polsce szeroki dost\u0119p do morza i bezwzgl\u0119dne bezpiecze\u0144stwo, nienaruszalno\u015b\u0107 granicy wschodniej, odszkodowanie za poniesione straty na terenach zabu\u017ca\u0144skich (od strony sowieckiej), utworzenie konfederacji pa\u0144stw, kt\u00f3rej osi\u0105 by\u0142by zwi\u0105zek polsko-czeski. Partie popieraj\u0105ce rz\u0105d akceptowa\u0142y przedstawione pogl\u0105dy jednak ob\u00f3z narodowy ocenia\u0142 sytuacje najmniej realistycznie. Po zwyci\u0119skiej wojnie Polska mia\u0142a si\u0119 odrodzi\u0107 jako pa\u0144stwo wielkie, mocarstwowe pokonuj\u0105c nie tylko Niemcy ale i Zwi\u0105zek Sowiecki. Konfederacja Narodu wskazywa\u0142a czynniki, kt\u00f3re u\u0142atwi\u0105 odbudow\u0119 silnego pa\u0144stwa \u2013 os\u0142abienie dw\u00f3ch najwi\u0119kszych wrog\u00f3w, tj. Niemc\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Nowa Polska dzi\u0119ki temu by\u0142aby narodowa, chrze\u015bcija\u0144ska i sprawiedliwa. Z kolei ON-R \u201eSzaniec\u201d postulowa\u0142 utworzenie pa\u0144stwa bardziej jednolitego narodowo.
\nOd samego pocz\u0105tku SN lansowa\u0142o ide\u0119 Imperium Narodu Polskiego, kt\u00f3re sk\u0142ada\u0107 sie mia\u0142o z obszar\u00f3w wp\u0142yw\u00f3w pa\u0144stwowych, narodowych i cywilizacyjnych oraz w\u0142a\u015bciwego obszaru narodowego. W konsekwencji wp\u0142yw\u00f3w pa\u0144stwa na obszary s\u0142owia\u0144skie powsta\u0142aby Polska Trzech M\u00f3rz. Konfederacja Narodu postulowa\u0142a powstanie trzeciej si\u0142y w Europie jakim by\u0142oby Imperium S\u0142owia\u0144skie mog\u0142oby zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 dwa imperializmy. W kontek\u015bcie blok\u00f3w narodowych obok Imperium S\u0142owia\u0144skiego (na kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142yby si\u0119 pa\u0144stwa \u015brodkowoeuropejskie, p\u00f3\u0142wyspu ba\u0142ka\u0144skiego i pa\u0144stwa ba\u0142tyckie) powsta\u0107 mia\u0142y bloki: francusko-roma\u0144ski, iberyjski oraz p\u00f3\u0142nocny. Integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 koncepcji by\u0142 podzia\u0142 Niemiec mi\u0119dzy wspomniane bloki. Spraw\u0119 Litwin\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w uznawano za wewn\u0119trzn\u0105 spraw\u0119 Polski (polityka pa\u0144stwa mia\u0142a prowadzi\u0107 do polonizacji tych ziem, natomiast Ukraina mog\u0142a powsta\u0107 jedynie na wsch\u00f3d od Zbrucza). Po 1941 r., kiedy mo\u017cna by\u0142o przewidzie\u0107 zmian\u0119 uk\u0142adu si\u0142 w powojennej Europie Boles\u0142aw Piasecki nie precyzowa\u0142 istoty i struktury wsp\u00f3lnoty s\u0142owia\u0144skiej. Dzia\u0142acze ON-R \u201eSzaniec\u201d uwa\u017cali, \u017ce Polska powinna pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 przewodniczki w bloku pa\u0144stw od Skandynawii po Turcj\u0119. Akcentowano r\u00f3wnie\u017c bardzo mocno potrzeb\u0119 rewindykacji terytorialnych na zachodzie kosztem Niemiec, natomiast na wschodzie granica mia\u0142a przebiega\u0107 wed\u0142ug linii wyznaczonej traktatem ryskim. Jesieni\u0105 1943 r. konkretyzuj\u0105c plany federacji narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich podzielono ca\u0142y pas na trzy cz\u0142ony, a najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0107 mia\u0142a Polska sfederowana ze wszystkimi pa\u0144stwami. Ruch Miecz i P\u0142ug widzia\u0142 Polsk\u0119 nie tylko jako mocarstwo kontynentalne ale i morskie forsuj\u0105c koncepcj\u0119 mi\u0119dzymorza ba\u0142tycko-czarnomorskiego pa\u0144stw zrzeszonych na zasadach dobrowolnej federacji, pe\u0142nej wolno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci. W sprawach gospodarczych ob\u00f3z narodowy przedstawi\u0142 propozycje reparacji wojennych, kt\u00f3re Niemcy mieli zap\u0142aci\u0107 Polsce za wywo\u0142ana wojn\u0119 oraz doznane straty materialne i ludzkie. Niestety nie by\u0142y one realne i racjonalnie uzasadnione. Ca\u0142y ob\u00f3z narodowy widzia\u0142 wr\u0119cz konieczno\u015b\u0107 przekazania Polsce ca\u0142ego przemys\u0142u zbrojeniowego Rzeszy (mia\u0142 by\u0107 przeniesiony do Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego), a ON-R \u201eSzaniec\u201d domaga\u0142 sie nawet odszkodowa\u0144 sprzed 1918 r.
\nUgrupowania rz\u0105dowe nie rezygnowa\u0142y z teren\u00f3w wyznaczonych traktatem ryskim i odrzuca\u0142y zasad\u0119 etniczn\u0105 przy wytyczaniu granicy wschodniej. Niezb\u0119dnym minimum mia\u0142o by\u0107 odtworzenie granicy sprzed 1939 r., a niekt\u00f3rzy publicy\u015bci obozu narodowego postulowali zdecydowane przesuni\u0119cie granic pa\u0144stwa na wsch\u00f3d, nawi\u0105zuj\u0105c do idei jagiello\u0144skiej i mi\u0119dzymorza. Zagwarantowa\u0107 to mia\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 pe\u0142nienia w Europie \u015arodkowo-Wschodniej misji rzecznika narod\u00f3w o niewykrystalizowanej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Wed\u0142ug o\u015brodka rz\u0105dowego Polska mia\u0142a odzyska\u0107 Gda\u0144sk i pozyskac Prusy Wschodnie i \u015al\u0105sk Opolski. Plan maksimum (rewindykacja lub okupacja obszaru po lini\u0119 Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej) mia\u0142 by\u0107 traktowany jako lini\u0119 bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa. Pogl\u0105dy te dominowa\u0142y przez ca\u0142y czas wojny, jednak z r\u00f3\u017cnym nasyceniem. Zar\u00f3wno krajowe jak i emigracyjne o\u015brodki Stronnictwa Narodowego postulowa\u0142y oparcie granicy zachodniej na Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej oraz \u201eodzyskanie\u201d Prus Wschodnich i G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Podobny program postulowa\u0142 ON-R \u201eSzaniec\u201d, NSZ i Ruch miecz i P\u0142ug. Konfederacja Narodu granic\u0119 zachodni\u0105 widzia\u0142a na \u0141abie, a przyznanie Polsce Kamerunu i Tanganiki wzmocni\u0142oby pozycj\u0119 Polski i jej zasoby surowcowe. Dzia\u0142acze umiarkowani skupieni wok\u00f3\u0142 M. Seydy w pe\u0142ni popierali projekt rz\u0105dowy. Wszystkie organizacje obozu narodowego nie g\u0142osi\u0142y programu ekspansji na wschodzie i sta\u0142y na stanowisku uznania granicy sprzed 1939 r. Ofensywa Armii Czerwonej spowodowa\u0142a odej\u015bcie od coraz bardziej nierealnej koncepcji Polski Trzech M\u00f3rz. Natomiast zarysowuj\u0105ca si\u0119 utrata ziem wschodnich powodowa\u0142a coraz mocniejsze \u017c\u0105dania przy\u0142\u0105czenia drog\u0105 rekompensaty i wymiany: Prus Wschodnich, \u015al\u0105ska i Pomorza Szczeci\u0144skiego jako niezb\u0119dny wym\u00f3g polskiej racji stanu.
\nStronnictwo Narodowe najwi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0142o polityce narodowo\u015bciowej. G\u0142oszono tez\u0119, \u017ce zbyt du\u017ca liczba mniejszo\u015bci destabilizuje pa\u0144stwo. Wysuni\u0119to propozycj\u0119 pozbawienia mniejszo\u015bci praw politycznych pozostawiaj\u0105c im tylko samorz\u0105d terytorialny i kulturalny. Opublikowane w pa\u017adzierniku 1943 r. Stanowisko Stronnictwa Narodowego w sprawie ukrai\u0144skiej zapowiada\u0142o przyznanie Ukrai\u0144com zakresu praw i swob\u00f3d zale\u017cnych od ich stosunku do narodu polskiego. Pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie pomys\u0142y przesiedlenia wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w na teren Ukrainy radzieckiej. W ten spos\u00f3b pozbytoby si\u0119 elementu niepewnego jak i uzyskano nowe ziemie dla polskich rolnik\u00f3w. Podobne w tre\u015bci opinie formu\u0142owano wobec Bia\u0142orusin\u00f3w i Litwin\u00f3w. Ci ostatni mogli r\u00f3wnie\u017c ulec polonizacji. Oderwanie od Zwi\u0105zku Sowieckiego Bia\u0142orusi i Ukrainy oraz zwi\u0105zanie tych teren\u00f3w politycznie i wojskowo z Polsk\u0105 os\u0142abi\u0142oby mocarstwowo\u015b\u0107 sowieck\u0105. Uznaj\u0105c to rozwi\u0105zanie za ma\u0142o realne zak\u0142adano \u015bci\u015blejsze zespolenie z reszt\u0105 kraju aby zapobiec w ten spos\u00f3b dzia\u0142aniom od\u015brodkowym. Postulowano parcelacj\u0119 ziemi jedynie mi\u0119dzy polskich ch\u0142op\u00f3w (wzmocni\u0142oby to \u017cywio\u0142 polski na Kresach Po\u0142udniowo-Wschodnich). Proponowano jednocze\u015bnie przesiedlenie ludno\u015bci ukrai\u0144skiej w g\u0142\u0105b kraju a na jej miejsce osadzenie ludno\u015bci polskiej. Mniejszo\u015b\u0107 bia\u0142oruska mia\u0142a otrzyma\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego rozwoju w granicach zgodnych z d\u0105\u017ceniami i interesami ca\u0142ego pa\u0144stwa. Kwestia Wile\u0144szczyzny mia\u0142a zosta\u0107 rozwi\u0105zana poprzez przekonanie spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego, \u017ce zwi\u0105zek z Polsk\u0105 le\u017cy w jego narodowym interesie, a Litwa mia\u0142a by\u0107 autonomiczn\u0105 prowincj\u0105 Rzeczpospolitej. Zupe\u0142nie inaczej odnoszono si\u0119 do problemu \u017cydowskiego. Pot\u0119piono holocaust, jednak zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119 uznano za zjawisko pozytywne. Docelowo opowiadano si\u0119 za kompleksow\u0105, dobrowoln\u0105 emigracj\u0105 \u017byd\u00f3w z ziem polskich. W stosunku do mniejszo\u015bci niemieckej Stronnictwo Narodowe przewidywa\u0142o przymusowe wysiedlenie. Dopuszczano wszystkie \u015brodki nie koliduj\u0105ce z zasadami etyki chrze\u015bcija\u0144skiej. Akcji tej nie traktowano jednak jako aktu zemsty, lecz jako niezb\u0119dny proces gwarantuj\u0105cy realizacj\u0119 interes\u00f3w pa\u0144stwa polskiego.
\nKonfederacja Narodu opieraj\u0105c sw\u00f3j program wobec mniejszo\u015bci na wizji Imperium S\u0142owia\u0144skiego nie dostrzega\u0142a potrzeby tworzenia narodowych pa\u0144stw Litwin\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Jednoznacznie te\u017c okre\u015blili swoje postulaty w odniesieniu do ludno\u015bci \u017cydowskej. Tytu\u0142 jednego z rozdzia\u0142\u00f3w za\u0142o\u017ce\u0144 programowych nosi\u0142 tytu\u0142 \u201e\u017byd nie wr\u00f3ci\u201d. Opowiadano si\u0119 wi\u0119c za bezwzgl\u0119dn\u0105 emigracj\u0105 \u017byd\u00f3w z Polski na przyznane przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dznarodow\u0105 tereny kolonizacyjne. W 1942 r. obarczono \u017byd\u00f3w odpowiedzialno\u015bci\u0105 za wojn\u0119, upadek narodu, masoneri\u0119, komunizm, rozk\u0142ad inteligencji i n\u0119dz\u0119 mas. Podobnie jak inne organizacje podziemne Konfederacja opowiada\u0142a si\u0119 za przesiedleniem mniejszo\u015bci niemieckiej do kraju ojczystego. R\u00f3wnie\u017c ON-R \u201eSzaniec\u201d nie przewidywa\u0142 miejsca w Polsce dla innych mniejszo\u015bci. Ju\u017c w 1940 r. sformu\u0142owano postulat wysiedlenia do Niemiec ca\u0142ej ludno\u015bci niemieckiej, za\u015b w stosunku do \u017byd\u00f3w proponowano izolacj\u0119 poprzez tworzenie gett lub wysiedlenie poza granice kraju. Mniejszo\u015bci s\u0142owia\u0144skie mia\u0142y zosta\u0107 spolonizowane co spowodowa\u0142oby, \u017ce Polska sta\u0142aby si\u0119 pa\u0144stwem jednolitym narodowo. Program Ruchu Miecz i P\u0142ug korespondowa\u0142 z postulatami Konfederacji Narodu i ON-R \u201eSzaniec\u201d.
\nOb\u00f3z narodowy, mimo zr\u00f3\u017anicowania organizacyjnego mia\u0142 do\u015b\u0107 jednoznaczne pogl\u0105dy w sprawach mniejszo\u015bci w powojennym pa\u0144stwie. D\u0105\u017cy\u0142 do utworzenia pa\u0144stwa narodowego co zaprzecza\u0142o r\u00f3wnouprawnieniu mniejszo\u015bci narodowych. To z kolei prowadzi\u0142o do przyj\u0119cia tezy, i\u017c interesy i prawa mniejszo\u015bci musz\u0105 by\u0107 podporz\u0105dkowane interesom wi\u0119kszo\u015bci jak\u0105 jest nar\u00f3d polski.<\/p>\n
Artyku\u0142 opracowany na podstawie: Przegrana w wojnie obronnej 1939 r. poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 dyskusje i spory o kszta\u0142t powojennego pa\u0144stwa i jego miejsce na mapie Europy. G\u0142os zabiera\u0142y wszystkie si\u0142y spo\u0142eczne prowadz\u0105ce aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 narodowowyzwole\u0144cz\u0105. Ob\u00f3z patriotyczny zacz\u0105\u0142 si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 ju\u017c pod koniec kampanii wrze\u015bniowej i charakteryzowa\u0142 si\u0119 rozbiciem organizacyjnym. Szacuje si\u0119, \u017ce w okupowanym kraju dzia\u0142a\u0142o oko\u0142o 200-300 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-221","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/221\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nPrzybysz K., Polska My\u015bl Polityczna 1939-45. Zarys problematyki.<\/em> Warszawa 2000<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"