Z chwil\u0105 powstania Instytutu Wojskowo-Geograficznego w 1919 r., w jego sk\u0142adzie utworzono dwie niezale\u017cne kom\u00f3rki: Wydzia\u0142 Kartograficzny kierowany przez pp\u0142k Zdzis\u0142awa Jaworskiego i Zak\u0142ad Reprodukcyjny, pod kierownictwem mjr. Zyg\u00admunta Tymkowa. W owym czasie zadania Wydzia\u0142u Kartogra\u00adficznego ogranicza\u0142y si\u0119 jedynie do gospodarki mapami pozosta\u00adwionymi przez zaborc\u00f3w, spe\u0142nia\u0142 on zatem niejako funkcj\u0119 sk\u0142adnicy map. W roku 1920 wzrost zapotrzebowania na mapy, b\u0119d\u0105cy wynikiem walk prowadzonych na wschodzie, spowodowa\u0142 rych\u0142e wyczerpanie zapas\u00f3w. Podj\u0119cie produkcji oryginalnych map polskich w tym czasie, z braku potrzebnych materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u00ad\u0142owych, odpowiednich przyrz\u0105d\u00f3w, do\u015bwiadczenia, a nade wszyst\u00adko braku koncepcji co do skali, konstrukcji i szaty graficznej pol\u00adskiej mapy wojskowej, by\u0142o jeszcze zupe\u0142nie nierealne. Jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 by\u0142o podj\u0119cie produkcji map na podstawie istniej\u0105\u00adcych materia\u0142\u00f3w kartograficznych pozosta\u0142ych po zaborcach, czyli kontrreprodukcji map obcych. Do tego jednak r\u00f3wnie\u017c potrzebne by\u0142y odpowiednie maszyny drukarskie wraz z oprzyrz\u0105dowaniem i personelem fachowym. \u00d3wczesna hala maszyn Zak\u0142adu Repro\u00addukcyjnego WIG-u, pracuj\u0105ca pod kierunkiem Stefana Cukrzy\u0144skiego, sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch maszyn p\u0142askich o formacie A0 i jed\u00adnej ma\u0142ej maszyny p\u0142askiej formatu B2, otrzymanych \u201ew spadku\u201d po niemieckich okupantach, Ich \u0142\u0105czna wydajno\u015b\u0107 wynosi\u0142a kil\u00adkaset odbitek jednokolorowych na godzin\u0119. Natomiast przygotowanie maszyny do druku trwa\u0142o oko\u0142o 2 godzin. Przy takim sprz\u0119\u00adcie wykonanie odpowiedniej liczby map by\u0142o nie do zrealizowania. Zmusi\u0142o to WIG do wsp\u00f3\u0142pracy z prywatnymi zak\u0142adami graficz\u00adnymi. W jej wyniku do ko\u0144ca 1920 r. wydano bez ma\u0142a 2 mln map jednobarwnych.<\/p>\n
Do\u015bwiadczenia z lat 1919\u20141920 sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 reorganizacji instytutu w 1921 r. Obj\u0119\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c Wydzia\u0142 Kartograficzny.<\/p>\n
Szefem wydzia\u0142u pozosta\u0142 nadal p\u0142k Zdzis\u0142aw Jaworski. Wydzia\u0142 zosta\u0142 podzielony na trzy referaty: kartograficzny, kierowany przez pp\u0142k. Jana Winterowskiego, reprodukcyjny, pracuj\u0105cy po\u00adcz\u0105tkowo pod kierunkiem mjr. Zygmunta Tymkowa, a nast\u0119pnie mjr. J\u00f3zefa Flecka oraz ewidencyjno-kartograficzny4.<\/p>\n
Zadaniem Referatu Kartograficznego by\u0142o opracowywanie i przygotowywanie do reprodukcji materia\u0142u kartograficznego. W sk\u0142ad referatu wchodzi\u0142y grupy: konstrukcyjna, kartograficzna i rewizyjna. Zadaniem pierwszej z nich by\u0142o opracowywanie kon\u00adstrukcji matematycznej map oraz podanie obliczonych danych liczbowych. Zagadnienie to by\u0142o do\u015b\u0107 istotne, poniewa\u017c mapy za\u00adborc\u00f3w, stanowi\u0105ce materia\u0142 podstawowy, wykonywane by\u0142y w r\u00f3\u017cnych skalach i wielko\u015bciach, a tak\u017ce z r\u00f3\u017cnymi po\u0142udnikami pocz\u0105tkowymi. Zachodzi\u0142a wi\u0119c konieczno\u015b\u0107 przeliczenia tych da\u00adnych i dostosowania ich do formatu mapy polskiej w skali 1:100 000 z pocz\u0105tkowym po\u0142udnikiem Ferro.<\/p>\n
Do zada\u0144 grupy kartograficznej nale\u017ca\u0142o opracowywanie karto\u00adgraficzne i generalizacja zdj\u0119\u0107 oryginalnych i map reambulowanych wed\u0142ug wymaga\u0144 danej skali, jak r\u00f3wnie\u017c opracowywanie wszelkich map, plan\u00f3w, schemat\u00f3w itp. Dzieli\u0142a si\u0119 ona na trzy dzia\u0142y: Mapy Polskiej (1 :25 000, 1 :100 000 i 1 :300 000), kontrreprodukcji i prac specjalnych. Zadaniem grupy rewizyjnej by\u0142a ostateczna kontrola prac kartograficznych. Dzieli\u0142a si\u0119 na: dzia\u0142 Mapy Polskiej i prac specjalnych, dzia\u0142 kontrreprodukcji i dzia\u0142 korekty kartograficznej.<\/p>\n
Do zada\u0144 Referatu Reprodukcyjnego nale\u017ca\u0142o: wykonywanie p\u0142yt graficznych z przygotowanego przez Referat Kartograficzny materia\u0142u, drukowanie map oraz wykonywanie p\u0142yt archiwal\u00adnych. Referat dzieli\u0142 si\u0119 na grupy: fotomechaniczn\u0105 (fotografia, laboratorium chemiczne, kopiarnia, heliograwiura, retusz na szkle), litograficzn\u0105 (grawernia, retusz na p\u0142ytach) i grup\u0119 pras (prasy po\u015bpieszne, r\u0119czne, drukarnia, introligatornia, szlifiernia).<\/p>\n
Referat Ewidencyjno-Kartograficzny zajmowa\u0142 si\u0119: prowadze\u00adniem ewidencji wszystkich zmian zachodz\u0105cych mi\u0119dzy pierwszym a nast\u0119pnym wydaniem mapy, wprowadzaniem tych zmian na arkusze ewidencyjne, a nast\u0119pnie na matryce, ustalaniem nazew\u00adnictwa na opracowanych mapach, gromadzeniem, katalogowaniem i przechowywaniem materia\u0142u kartograficznego. Stosownie do powy\u017cszych zada\u0144 referat dzieli\u0142 si\u0119 na grupy: ewidencyjn\u0105, redak\u00adcji opisowej i nomenklatury oraz archiwum.<\/p>\n
Podana struktura organizacyjna Wydzia\u0142u Kartograficznego do\u00adtyczy lat 1921\u201419265. Po roku 1926 nast\u0105pi\u0142y znaczne zmiany zar\u00f3wno w liczbie, jak i organizacji referat\u00f3w.<\/p>\n
Ze sk\u0142adu Wydzia\u0142u Kartograficznego zosta\u0142 wydzielony Za\u00adk\u0142ad Reprodukcyjny i podporz\u0105dkowany szefowi instytutu. Wy\u00addzia\u0142em Kartograficznym od 1.III.1926 r. kierowa\u0142 mjr J\u00f3zef Szajewski. Wydzia\u0142 podzielono na cztery referaty. Referat Przygo\u00adtowawczy \u2014 sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dzia\u0142\u00f3w: statystycznego, konstrukcyj\u00adnego i archiwum map. Pracowa\u0142o w nim 5 oficer\u00f3w i 4 pracow\u00adnik\u00f3w cywilnych. W Referacie Plan\u00f3w pracowa\u0142o 3 oficer\u00f3w i 10 kartograf\u00f3w cywilnych. Referat Map Taktycznych zatrudnia\u0142 5 oficer\u00f3w i 15 kartograf\u00f3w cywilnych, a czwarty z referat\u00f3w, zaj\u00admuj\u0105cy si\u0119 opracowywaniem map strategicznych, zatrudnia\u0142 7 ofi\u00adcer\u00f3w i 14 pracownik\u00f3w cywilnych. Ponadto w ramach wydzia\u0142u pracowa\u0142a drukarnia podr\u0119czna, obs\u0142ugiwana przez pracownika cywilnego. Og\u00f3\u0142em w Wydziale Kartograficznym \u0142\u0105cznie z szefem i pracownikami pomocniczymi pracowa\u0142o 67 os\u00f3b (21 oficer\u00f3w i 46 pracownik\u00f3w cywilnych).<\/p>\n
Zak\u0142ad Reprodukcyjny posiada\u0142 jedynie personel cywilny. Sk\u0142a\u00adda\u0142 si\u0119 z dzia\u0142\u00f3w: laboratorium chemicznego, fotochemigraficznego, litograficznego, archiwum matryc i introligatorni. Wraz z kierownikiem i personelem pomocniczym pra\u00adcowa\u0142o w nim 23 osoby.<\/p>\n
Trudno z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107, jak d\u0142ugo utrzyma\u0142a si\u0119 podana struktura organizacyjna, prawdopodobnie nie d\u0142u\u017cej ni\u017c kilka czy kilkana\u015bcie miesi\u0119cy, poniewa\u017c ju\u017c w 1928 r. organizacja jest zupe\u0142nie inna.<\/p>\n
W\u0142\u0105czenie Zak\u0142adu Reprodukcyjnego do Wydzia\u0142u Kartogra\u00adficznego nast\u0105pi\u0142o prawdopodobnie w pocz\u0105tkach 1928 r. Szefem wydzia\u0142u zosta\u0142 mianowany awansowany do stopnia podpu\u0142kow\u00adnika J\u00f3zef Szajewski. Wydzia\u0142 podzielono na dwa referaty: kar\u00adtograficzny i reprodukcyjny. Kierownikiem Referatu Kartogra\u00adficznego by\u0142 mjr Wiktor Brenneisen. W ramach tego referatu pra\u00adcowa\u0142y dzia\u0142y: przygotowawczy (kpt. Franciszek Biernacki), ewi\u00addencji kartograficznej, konstrukcji, plan\u00f3w czyli map szczeg\u00f3\u0142o\u00adwych (1 :25 000), mapy taktycznej (1 : 100 000), map operacyj\u00adnych i innych (przegl\u0105dowej, samochodowej, Mi\u0119dzynarodowej Mapy \u015awiata) oraz archiwum. Referatem Reprodukcyjnym kie\u00adrowali kolejno: kpt. Stefan Soko\u0142owski (do po\u0142owy 1928 r.), kpt. Lucjan Lejman (do wrze\u015bnia 1939 r.). W sk\u0142ad referatu wcho\u00addzi\u0142o siedem dzia\u0142\u00f3w: grawernia (retuszernia), fotografia, szlifiernia, przedruki, chemigrafia, maszyn drukarskich, laboratorium chemiczne (kpt. Alfred Bojarski) i zecernia. Podana struktura or\u00adganizacyjna wydzia\u0142u odnosi si\u0119 mniej wi\u0119cej do lat 1928\u20141929. Lata 1926\u20141931 obfitowa\u0142y w ci\u0105g\u0142e zmiany i reorganizacje, ma\u00adj\u0105ce na celu wypracowanie najodpowiedniejszej organizacji. Po\u00adszczeg\u00f3lne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 tak r\u00f3\u017cne struktury organizacyjne i sta\u00adny osobowe, \u017ce dok\u0142adne ich ustalenie jest niemo\u017cliwe. Nie b\u0119\u00addzie zapewne du\u017cym b\u0142\u0119dem, je\u017celi stan personalny Wydzia\u0142u Kartograficznego w 1928 r. przyjmiemy w granicach 95 os\u00f3b (w tym 25 oficer\u00f3w), a dla 1930 r. \u2014 oko\u0142o 142 os\u00f3b.<\/p>\n
W latach 1926\u20141932 nast\u0105pi\u0142 znaczny wzrost parku maszyno\u00adwego WIG-u. Pocz\u0105tkowo, w 1927 r. zakupiono dwukolorow\u0105 ro\u00adtacyjn\u0105 maszyn\u0119 offsetow\u0105 o wydajno\u015bci 800 map na godzin\u0119 i dwie litograficzne maszyny p\u0142askie du\u017cego formatu. W latach 1930\u20141931 zakupiono w Niemczech dwie dwukolorowe maszyny offsetowe typu \u201ePLANETA\u201d. W roku 1932 sprowadzono an\u00adgielski dwukolorowy offset typu \u201eMAN\u201d, o wydajno\u015bci 1800 ark. na godzin\u0119, sprzedaj\u0105c jednocze\u015bnie stary offset z 1927 r. oraz dwie stare maszyny litograficzne p\u0142askie. W tym\u017ce samym roku zakupiono w Niemczech jednokolorowy offset typu \u201eTERCJA\u201d. Og\u00f3\u0142em w 1932 r. WIG posiada\u0142: trzy maszyny offsetowe dwuko\u00adlorowe, jeden offset jednokolorowy, dwie p\u0142askie maszyny lito\u00adgraficzne du\u017cego formatu i jedn\u0105 ma\u0142ego formatu. Rozbudowa parku maszynowego mo\u017cliwa by\u0142a m.in. dzi\u0119ki otrzymaniu w 1930 r. nowych pomieszcze\u0144, przystosowanych do prowadzenia prac reprodukcyjnych w budynku przy AL Jerozolimskich 91. Dotychczasowa hala maszyn mie\u015bci\u0142a si\u0119 w sali gimnastycznej by\u00ad\u0142ej szko\u0142y.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Z chwil\u0105 powstania Instytutu Wojskowo-Geograficznego w 1919 r., w jego sk\u0142adzie utworzono dwie niezale\u017cne kom\u00f3rki: Wydzia\u0142 Kartograficzny kierowany przez pp\u0142k Zdzis\u0142awa Jaworskiego i Zak\u0142ad Reprodukcyjny, pod kierownictwem mjr. Zyg\u00admunta Tymkowa.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-307","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/307","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=307"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/307\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=307"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=307"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=307"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}