W pierwszych latach funkcjonowania odrodzonego Wojska Polskiego jednym z problem\u00f3w przed kt\u00f3rym stan\u0119li praktycy, teoretycy a nawet j\u0119zykoznawcy by\u0142a standaryzacja s\u0142ownictwa specjalistycznego. Dyskusja przewin\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce na \u0142amach pism wojskowych (np. Bellona czy Saper i In\u017cynier Wojskowy). Swoje przemy\u015blenia z dziedziny s\u0142ownictwa i j\u0119zyka wojskowego, przedstawi\u0142 w Bellonie (1921 r., s. 820-821) p\u0142k. Szt. Gen. Marian Kukiel (w\u00f3wczas szef Oddzia\u0142u III Sztabu Generalnego WP, p\u00f3\u017aniejszy szef Biura Historycznego SG).
\n<\/p>\n
Karabiny maszynowe czy samopa\u0142y?<\/strong><\/p>\n W lipcowym zeszycie \u201eBellony” pp\u0142k. Kwaciszewski zastanawia\u0142 si\u0119 nad wyborem nazwy dla najpot\u0119\u017cniejszej z broni samoczynnych ma\u0142okalibrowych. S\u0142usznie odrzuci\u0142 sprzeczny z duchem j\u0119zyka, z rosyjskiego zapo\u017cyczony \u201ekulomiot”. S\u0142usznie odrzuci\u0142 nie\u015bcis\u0142\u0105 nazw\u0119 \u201ekartaczownicy”, kt\u00f3r\u0105 trudno oznacza\u0107 bro\u0144, nie strzelaj\u0105c\u0105 kartaczami. Natomiast, aczkolwiek przyzna\u0142, \u017ce nazwa \u201ekarabin maszynowy” jest \u201e\u017cywcem t\u0142umaczon\u0105”, \u201eniesprawn\u0105”, du\u017c\u0105 przecie\u017c okaza\u0142 dla niej pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107; wola\u0142 j\u0105 nawet od nazwy \u201ekarabin samoczynny”, uwa\u017caj\u0105c wyraz \u201emaszynowy” za prostsze i zrozumialsze okre\u015blenie cechy rodzajowej karabinu.<\/p>\n Zdaje mi si\u0119, \u017ce w wywodach pp\u0142ka Kwaciszewskiego odegra\u0142o pewn\u0105 rol\u0119 uczucie, zreszt\u0105 bardzo chlubne: umi\u0142owanie nazwy, kt\u00f3r\u0105 jego bro\u0144 ulubiona mia\u0142a w czasie, gdy skutecznie u\u017cywa\u0142 jej w polu.<\/p>\n Podpisany mia\u0142 okazj\u0119 cieszy\u0107 si\u0119 robot\u0105 nietylko \u201ekarabin\u00f3w maszynowych”, lecz tak\u017ce \u201emitraljez” i \u201ekartaczownic”. Uwa\u017ca si\u0119 przeto za mniej stronnego i s\u0105dzi, \u017ce nazwa \u201ekarabin maszynowy” jest nietylko \u201e\u017cywcem przet\u0142umaczon\u0105”, \u201eniesprawn\u0105”, lecz tak\u017ce niezbyt \u015bcis\u0142\u0105. Czy\u017c bowiem, bior\u0105c \u015bci\u015ble, karabin powtarzalny nie jest maszynowym, t.j. maszyn\u0105 o budowie dowcipnej podobno i z\u0142o\u017conej? A je\u015bli m\u00f3wi si\u0119 ju\u017c \u201ebro\u0144 samoczynna”, czy nie by\u0142oby konsekwentnie m\u00f3wi\u0107 o \u201ekarabinie samoczynnym”?<\/p>\n Poj\u0119cie \u201emaszynowo\u015bci” i \u201esamoczynno\u015bci” jest oczywi\u015bcie wzgl\u0119dnem i zmiennem. Istnia\u0142o ono oddawna u nas, cho\u0107 odnosi\u0142o si\u0119 do narz\u0119dzi \u015bmierci nieco mniej udoskonalonych, z\u0142o\u017conych i sprawnych. Poj\u0119cie to odnajdujemy w prze\u015blicznej, szczeropolskiej i staropolskiej nazwie \u201esamopa\u0142\u201d.<\/p>\n O\u015bmielam si\u0119 przeto naszym mi\u0142o\u015bnikom i znawcom broni samoczynnej zada\u0107 nie\u015bmia\u0142e pytanie: czyby tak nie wskrzesi\u0107 nazwy: \u201esamopa\u0142y\u201d?<\/p>\n Wydaje mi si\u0119 ona tradycyjn\u0105, z duchem j\u0119zyka zgodn\u0105, w archai\u017amie swym weso\u0142\u0105 i kochan\u0105, zrozumia\u0142\u0105 odrazu dla ka\u017cdego rekruta, sprawn\u0105 doskonale harmonizuj\u0105c\u0105 z og\u00f3lniejsz\u0105 nazw\u0105 \u201ebroni samoczynnej\u201d i w r\u00f3wnym stopniu \u015bcis\u0142\u0105.<\/p>\n Nieporozumieniem podobno nie b\u0119dzie, gdy\u017c nie zachodzi obawa pomieszania samopa\u0142u Hotchkissa ze staro\u015bwieck\u0105 strzelb\u0105, kt\u00f3ra do tej nazwy mia\u0142a kiedy\u015b pretensje.<\/p>\n Zamiast trzech niezb\u0119dnych wyraz\u00f3w na okre\u015blenie poszczeg\u00f3lnych typ\u00f3w, mamy w takim razie dwa: \u201esamopa\u0142 ci\u0119\u017cki”, \u201esamopa\u0142 lekki”, \u201esamopa\u0142 r\u0119czny”. Uniknie si\u0119 pomieszania \u201ekarabinu r\u0119cznego” (maszynowego), z karabinem r\u0119cznym (powtarzalnym). Jednostki nazywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie kr\u00f3tko: \u201ekompanja samopa\u0142\u00f3w”, zamiast \u201ekompanja karabin\u00f3w maszynowych”.<\/p>\n W tym duchu wskrzesili Francuzi dla piechur\u00f3w, zbrojnych w r\u0119czne samopa\u0142y, nazw\u0119 fizyljer\u00f3w; czem\u017ce bowiem by\u0142 ongi fizyljer? Piechurem, uzbrojonym w precyzyjn\u0105, szybkostrzeln\u0105, mordercz\u0105 bro\u0144 ska\u0142kow\u0105, czyli w staropolski… samopa\u0142.<\/em><\/p>\n Zachowano pisowni\u0119 orygina\u0142u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W pierwszych latach funkcjonowania odrodzonego Wojska Polskiego jednym z problem\u00f3w przed kt\u00f3rym stan\u0119li praktycy, teoretycy a nawet j\u0119zykoznawcy by\u0142a standaryzacja s\u0142ownictwa specjalistycznego. Dyskusja przewin\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce na \u0142amach pism wojskowych (np. Bellona czy Saper i In\u017cynier Wojskowy). Swoje przemy\u015blenia z dziedziny s\u0142ownictwa i j\u0119zyka wojskowego, przedstawi\u0142 w Bellonie (1921 r., s. 820-821) p\u0142k. Szt. Gen. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3225","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3225","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3225"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3236,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3225\/revisions\/3236"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}