Kolejny g\u0142os w dyskusji dotycz\u0105cej nazewnictwa broni maszynowej. Tym razem na \u0142amach „Przegl\u0105du Piechoty” (1928 r., s. 105-110) wypowiedzia\u0142 si\u0119 kpt. S.G. Antoni \u015al\u00f3sarczyk. Z obszernego artyku\u0142u wybra\u0142em najwa\u017cniejsze fragmenty.
\n<\/p>\n
(…) cech\u0105 nazw i poj\u0119\u0107 wojskowych opr\u00f3cz jasno\u015bci musi by\u0107 tak\u017ce zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107, a ogromne znaczenie tej ostatniej dobrze oceni ka\u017cdy, komu wypad\u0142o wydawa\u0107 ustne rozkazy w bojowem rozgor\u0105czkowaniu, lub te\u017c chy\u0142kiem i na gwa\u0142t pisa\u0107 pilne meldunki. Ka\u017cdy zb\u0119dny wyraz jest tu nie tylko niepotrzebny, ale wr\u0119cz szkodliwy. Zachowano pisowni\u0119 orygina\u0142u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kolejny g\u0142os w dyskusji dotycz\u0105cej nazewnictwa broni maszynowej. Tym razem na \u0142amach „Przegl\u0105du Piechoty” (1928 r., s. 105-110) wypowiedzia\u0142 si\u0119 kpt. S.G. Antoni \u015al\u00f3sarczyk. Z obszernego artyku\u0142u wybra\u0142em najwa\u017cniejsze fragmenty.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3229","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3229","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3229"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3229\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3234,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3229\/revisions\/3234"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/zecernia.com\/html\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nTymczasem nasze obecne nazwy broni samoczynnej s\u0105 k\u0142opotliwie rozwlek\u0142e, a taki dow\u00f3dca plutonu ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych nosi tytu\u0142 wi\u0119cej uroczysty, ni\u017cli np. minister spraw wojskowych.(…)
\nZ dawnego naszego arsena\u0142u wysuwano ju\u017c dosy\u0107 dawno \u201esamopa\u0142\u201d, co jednak przebrzmia\u0142o bez echa wskutek braku zainteresowania czy te\u017c oficjalnego poparcia.
\nTymczasem kr\u00f3tki ten wyraz jest etymologicznie bardzo odpowiednim dla karabin\u00f3w maszynowych, poniewa\u017c w swych zwartych trzech zg\u0142oskach zawiera poj\u0119cie broni palnej i jednocze\u015bnie samoczynnej.
\nJednakowo\u017c zwyk\u0142e zast\u0105pienie nazwy \u201ekarabin maszynowy\u201d przez nazw\u0119 \u201esamopa\u0142\u201d, chocia\u017cby stanowi\u0142o znaczny post\u0119p pod wzgl\u0119dem kr\u00f3tko\u015bci, nie by\u0142oby jeszcze rozwi\u0105zaniem zupe\u0142nem, poniewa\u017c nie usuwa podw\u00f3jno\u015bci nazw przy odr\u00f3\u017cnianiu r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w karabin\u00f3w maszynowych (n, p. ci\u0119\u017cki samopa\u0142, lekki samopa\u0142). Lepiej b\u0119dzie od razu innym wyrazem oznaczy\u0107 ci\u0119\u017cki karabin maszynowy, a innym r\u0119czny wzgl\u0119dnie lekki, zw\u0142aszcza wobec coraz wyra\u017aniejszego odgraniczania si\u0119 tych dw\u00f3ch zasadniczych typ\u00f3w broni, tak pod wzgl\u0119dem technicznym, jak i taktycznym. Nazw\u0119 \u201esamopa\u0142y\u201d mo\u017cna by natomiast zastosowa\u0107 bardzo trafnie dla og\u00f3lnego oznaczenia broni samoczynnej bez rozr\u00f3\u017cniania jej odmian. Chodzi wi\u0119c jeszcze o znalezienie ponadto dwu innych wyraz\u00f3w.
\n(…) proponuj\u0119 \u015bmigownic\u0119 wybra\u0107 dla ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych, dla r\u0119cznych za\u015b wraz z lekkiemi \u2014 rusznic\u0119. Mo\u017cna by\u0107 zwolennikiem takich nazw ju\u017c cho\u0107by z racji ich d\u017awi\u0119cznego, a dobitnego i swojskiego brzmienia; a\u017ceby si\u0119 jednak nie wydawa\u0142y zbyt naci\u0105gni\u0119temi, zobaczmy jeszcze, czy i w takim stopniu odpowiadaj\u0105 nam one pod wzgl\u0119dem swego znaczenia.
\nC\u00f3\u017c-to zwali przodkowie nasi \u015bmigownicami wzgl\u0119dnie rusznicami? Ot\u00f3\u017c \u015bmigownice by\u0142y czym\u015b po\u015bredniem mi\u0119dzy dzia\u0142em, a muszkietem; znawcy dawnej broni okre\u015blaj\u0105 je, jako bardzo lekkie dzia\u0142a, przewo\u017cone po sze\u015b\u0107 sztuk na wozie, a obs\u0142ugiwane ka\u017cda tylko przez jednego puszkarza wzgl\u0119dnie, jako \u201ed\u0142ugie strzelby na wozach, nabijane z ty\u0142u\u201d. A wi\u0119c wed\u0142ug utartych dzisiaj poj\u0119\u0107 techniczno-taktycznych mo\u017cnaby sprz\u0119t tego rodzaju nazwa\u0107 dosy\u0107 \u015bci\u015ble ci\u0119\u017ck\u0105 broni\u0105 piechoty.
\n(…) Ale teraz kolej na rusznic\u0119. By\u0142a to r\u0119czna bro\u0144 palna, kt\u00f3ra z pocz\u0105tkiem XVI wieku ostatecznie wypar\u0142a kusz\u0119, a p\u00f3\u017aniej sama ust\u0105pi\u0142a udoskonalonej arkebuzie. W danym wypadku bardziej interesuj\u0105c\u0105 jest dla nas sama etymologia tej nazwy, kt\u00f3ra tak wygl\u0105da wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Sarnickiego, pisanych oko\u0142o r. 1578; \u201eRusznica rzeczona jest od s\u0142owia\u0144skiego, jakoby r\u0119cznica enchiridion, t. j. z r\u0119ki j\u0105 mo\u017cna strzela\u0107, kto jest umiej\u0119tny…\u201d.
\nWszak i my dzisiaj najl\u017cejsz\u0105 odmian\u0119 karabin\u00f3w maszynowych nazwali\u015bmy r\u0119cznymi, poniewa\u017c z r\u0119ki ze\u0144 mo\u017cna strzela\u0107 bez ci\u0119\u017ckiej i sta\u0142ej podstawy. Czy\u017c wi\u0119c tej mo\u017cno\u015bci r\u0119cznego pos\u0142ugiwania si\u0119 tak\u0105 broni\u0105 nie odda nam doskonale ten kr\u00f3tki wyraz o lackim d\u017awi\u0119ku \u2014 rusznica?
\nTak wi\u0119c \u201em\u00f3j system\u201d got\u00f3w! Zasadnicz\u0105 broni\u0105 piechoty s\u0105 karabiny oraz samopa\u0142y, w kt\u00f3rych rozr\u00f3\u017cniamy \u015bmigownice i rusznice. Zamiast skomplikowanych i rozwlek\u0142ych okre\u015ble\u0144 w rodzaju \u201ekompanji ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych\u201d, mie\u0107 b\u0119dziemy \u2014 \u201ekompanj\u0119 \u015bmigownic\u201d; zamiast kabalistycznego okrzyku \u201eerkaemy naprz\u00f3d\u201d\u2014powiemy poprostu \u201erusznice naprz\u00f3d\u201d i t. p., i t. p. Wog\u00f3le by\u0142yby to nazwy kr\u00f3tkie, nie wywo\u0142uj\u0105ce \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do przedmiotu, kt\u00f3ry maj\u0105 oznacza\u0107, a pr\u00f3cz tego polskie, mocno brzmi\u0105ce i bez trudu przyswajalne ka\u017cdemu szeregowcowi. R\u00f3wnie\u017c potrzebne wyrazy pochodne (obs\u0142uga i t p.) dadz\u0105 si\u0119 z nich do\u015b\u0107 \u0142atwo wyprowadzi\u0107. (…)<\/em><\/p>\n